Gruntownie zreformować nauczanie i ocenianie literatury.

21 lipca 2022 r. Ministerstwo Edukacji i Szkolenia wydało oficjalne pismo 3175/BGDĐT-GDTrH, w którym zawarto wytyczne dotyczące reformy metod nauczania i oceny literatury w szkołach ogólnokształcących.

Jednym z najważniejszych aspektów tego dokumentu jest wymóg unikania ponownego wykorzystywania tekstów omawianych już w podręcznikach jako materiału źródłowego do konstruowania testów rozumienia tekstu czytanego i pisania w ramach oceny semestralnej, rocznej i na koniec danego poziomu nauczania. Celem jest dokładna ocena umiejętności uczniów i wyeliminowanie problemu polegającego na prostym zapamiętywaniu lub kopiowaniu treści z istniejących materiałów.

Zgodnie z pismem urzędowym 3175/BGDĐT-GDTrH Ministerstwo Edukacji i Szkolenia w dalszym ciągu kładzie nacisk na realizację zadań na lata akademickie 2022-2023, 2023-2024 i 2024-2025.

W rzeczywistości praktyka korzystania z materiałów spoza podręczników w pytaniach egzaminacyjnych została wprowadzona już na wczesnym etapie, na długo przed wydaniem Okólnika 3175. Aby ograniczyć uczenie się na pamięć i korzystanie z przykładowych esejów, na egzaminie maturalnym (od 2020 r. nazywanym egzaminem maturalnym) nie było tekstów do czytania ze zrozumieniem; pytania w eseju o komentarzu społecznym zachęcały do ​​spojrzenia na tekst z osobistej perspektywy i nie mogły być kopiowane z przykładowego eseju.

Chociaż obecnie stosuje się go tylko na egzaminach kończących szkołę średnią i nie wprowadzono go powszechnie do ocen szkolnych, jest to niezbędny i ważny krok naprzód pozwalający uniknąć niespodzianek i nieporozumień, gdy zostanie oficjalnie wprowadzony.

Dopiero po Okólniku 3175 szkoły średnie oficjalnie wdrożyły zasadę niekorzystania z podręczników do egzaminów okresowych z literatury. Po dwóch latach wdrażania zaobserwowano pozytywne zmiany, zarówno po stronie nauczycieli, jak i uczniów: metoda nauczania oparta na pamięciowym uczeniu się i przepisywaniu, zjawisko esejów modelowych oraz rzeczywiste skupienie się na rozwoju cech i zdolności uczniów. Nauczyciele podnieśli swoje kwalifikacje zawodowe poprzez szkolenia, praktyczne doświadczenie w tworzeniu pytań egzaminacyjnych zgodnie z nowymi wymaganiami oraz innowacyjne metody nauczania.

Nadal jednak występują trudności we wdrażaniu tego nowego wymogu, zwłaszcza w zakresie projektowania egzaminów i testów. Oprócz doskonałych i kreatywnych tematów esejów, wciąż istnieje wiele pytań testowych i egzaminacyjnych z błędami, szczególnie w doborze materiałów.

Do typowych problemów należą: nieodpowiednia treść, walory artystyczne, standardy językowe i kreatywność; nieodpowiednia długość, a niektóre materiały są zbyt długie; materiały niezgodne z określonym typem/gatunkiem programu; oraz materiały nieodpowiednie dla uczniów. Nieodpowiednie materiały prowadzą do pytań i wymagań, które nie są tak dobre lub skuteczne, jak oczekiwano.

Od 2025 roku egzamin maturalny będzie ściśle przestrzegał wymogu niekorzystania z materiałów z podręczników. W związku z tym nie tylko czytanie ze zrozumieniem, ale także analiza literacka będą korzystać z nowego materiału, eliminując sytuację, w której przez wiele lat egzamin koncentrował się jedynie na kilku wierszach i utworach literackich z podręcznika dla klasy 12.

Oprócz doskonalenia umiejętności nauczycieli w zakresie przygotowywania testów, niezwykle ważne jest wprowadzenie zmian w metodach nauczania i uczenia się, aby uczniowie mogli sprostać nowym wymaganiom. Nauczanie konkretnych „rzeczy” powinno zostać zastąpione nauczaniem „jak”, aby uczniowie mogli pewnie radzić sobie z nieznanymi materiałami.

Jednocześnie rozwijanie nawyków czytelniczych wśród uczniów i wzmacnianie kultury czytelnictwa wymaga większej uwagi. Pomaga to nie tylko rozwijać słownictwo, umiejętności językowe i umiejętność pisania – co ma znaczenie dla ich studiów z literatury – ale ma również kluczowe znaczenie dla rozwoju umiejętności i kompetencji wymaganych w Ogólnokształcącym Programie Kształcenia z 2018 roku.