Bangladeş Başbakanı Şeyh Hasina neden devrildi?

Medya kontrolü, Hasina'nın destekçilerini ülkenin bağımsızlık mirasının ve başarılarının meşru varisleri olarak göstermesine, muhalifleri ve Bangladeş Milliyetçi Partisi ile Cemaat-i İslami (Bangladeş İslam Konseyi) üyelerini ise hain ve "aşırılıkçı" grupların kalıntıları olarak tasvir etmesine olanak sağladı.

Eski Başbakan ve önemli muhalefet lideri Begüm Halida Zia, 2018'de yolsuzluk suçlamalarıyla hapse atılırken, Cemaat-i İslami'nin önde gelen bir ismi de 2016'da idam edildi.

Ancak Hasina, iş kotası reformu için protesto yapan öğrencileri "Razakar" olarak adlandırarak ciddi bir hata yaptı. Bu açıklamasıyla sınırı aştı.

Ateşe benzin dökmek.

14 Temmuz'da düzenlenen bir basın toplantısında, muhabir Bayan Hasina'ya, bağımsızlık hareketine katkıda bulunanların aileleri için devlet işlerinde uygulanan kotalara karşı bir haftadan fazla süredir devam eden öğrenci protestoları hakkında soru sordu.

Hasina ise buna karşılık, “Eğer özgürlük savaşçılarının çocukları ve torunları [kota] avantajlarından yararlanamazsa, kim yararlanacak? Razakarların torunları mı?” diye yanıt verdi.

Yorumları neredeyse anında protestolara yol açtı. Öğrenciler, açıklamalarının, 1971 kurtuluş hareketine katılan savaşçıların çocukları ve torunları için pozisyonların yaklaşık %30'unu ayıran "adaletsiz" kota sistemini ele alma çabalarını haksız yere baltaladığını düşündüler.

Öğrenciler saatler içinde protestolara başladı, Dakka Üniversitesi kampüsünde yürüyüş düzenleyerek kışkırtıcı sloganlar attılar: "Siz kimsiniz? Ben Razakar'ım."

Hasina'nın cevabı çok sertti. Bu durum, 16 Temmuz'da altı kişinin ölümüne yol açan şiddet olaylarına neden oldu. Sonraki dört gün içinde, polis ve BCL silahlı kuvvetlerinin kalabalığa gerçek mermiyle ateş açması sonucu çoğunluğu öğrenci ve sivil olmak üzere 200'den fazla kişi öldürüldü.

Hasina, şiddeti kınamak yerine, metropol demiryolu ve devlet televizyon binası gibi kamu mallarına verilen hasara odaklandı.

Bu durum, başlangıçta Hasina'dan koşulsuz özür dilenmesini ve İçişleri Bakanı Asaduzzaman Khan ile diğer bakanların görevden alınmasını içeren dokuz maddelik bir reform listesi talep eden öğrencilerin öfkesini daha da artırdı.

Protestocuların talepleri sonunda tek bir sloganda birleşti: "Hasina istifa etmeli!"

Gücün zirvesine giden yolculuk

1947'de eski Doğu Pakistan'da doğan Hasina, çocukluğundan beri siyasetin içinde yer alıyor. Babası Şeyh Mujibur Rahman, "Ulusun Babası" olarak bilinir ve 1971'de Bangladeş'i Pakistan'dan bağımsızlığa kavuşturmuş ve ülkenin ilk cumhurbaşkanı olmuştur.

O dönemde Hasina, Dakka Üniversitesi'nde önde gelen bir öğrenci lideri olarak zaten adını duyurmuştu. 1975'teki askeri darbede babasının ve ailesinin büyük bir kısmının öldürülmesiyle, kendisi ve kız kardeşi o sırada yurt dışında oldukları için hayatta kalan tek kişiler oldular.

Hindistan'da bir süre sürgünde kaldıktan sonra Hasina, 1981'de Bangladeş'e döndü ve babası tarafından kurulan Avami Ligi Partisi'nin liderliğini üstlendi.

General Hüseyin Muhammed Erşad'ın askeri rejimine karşı demokrasi yanlısı protestoların düzenlenmesinde kilit rol oynadı ve kısa sürede ulusal çapta tanındı.

Hasina ilk olarak 1996'da Başbakan oldu ve Hindistan ile su paylaşım anlaşması ve Bangladeş'in güneydoğusundaki aşiret militan gruplarıyla barış antlaşması sağlama konusundaki başarılarıyla tanınıyor.

Ancak, yönetimi yolsuzluk ve Hindistan'a yönelik kayırmacılık iddiaları nedeniyle eleştirilere maruz kaldı ve bu durum Hasina'nın iktidarı, eski müttefiki ve rakibi olan Begüm Halida Zia'ya kaptırmasına yol açtı.

Hasina, 2008'de ezici bir zaferle yeniden Başbakan seçildi ve bundan sonra 15 yıldan fazla bir süre hükümeti yönetti.

Bangladeşli siyasi analist Zahed Ur Rahman, Al Jazeera'ye verdiği demeçte, Hasina'nın ülkeye verdiği en büyük zararın yolsuzluk olduğunu söyledi.

Hasina daha önce yolsuzlukla mücadele edeceğini belirtmişti, ancak eleştirmenler yönetiminin bu konuyu gerçekten ciddiye aldığına dair hiçbir kanıt olmadığını savunuyor.

Dahası, Hasina, anlatıyı çarpıtarak Bangladeş kurtuluş savaşının mirasını lekelemiştir. Rahman, "Öğrenci protestocular, Hasina'nın kendilerine 'Razakar' demesinden o kadar öfkelendiler ki, bu terimi onun bölücü taktiklerine karşı bir protesto biçimi olarak kullanmaya başladılar" dedi.

"Sonuç olarak, bu onun düşüşüne katkıda bulundu," dedi Zahed Ur Rahman.

Nguyen Khanh