Forumda konuşan Kamboçya Başbakanı Hun Manet, forumun temasının, dünyanın güvenlik, ekonomi ve kalkınma alanlarında derin değişimlerle karşı karşıya olduğu bir bağlamda bölgenin acil ihtiyaçlarını doğru bir şekilde yansıttığını söyledi.
ASEAN'ın barış, istikrar ve kalkınmaya yönelik mevcut zorlukları eleştirel bir şekilde değerlendirmesi ve ardından bölgesel işbirliğini güçlendirmek için uygun adımları belirlemesi gerekiyor.
ASEAN, bir zamanlar çatışma, ideolojik farklılıklar ve güvensizlikle bölünmüş bir bölgeden, dünyanın en istikrarlı ve dinamik bölgelerinden birine dönüşerek dikkat çekici bir değişim geçirdi. Kamboçya Başbakanı'na göre, bu başarı diyalog, güven inşası, egemenliğe saygı, iç işlerine karışmama ve barışçıl anlaşmazlık çözümüne dayalı stratejik tercihlerin sonucudur.
Hun Manet, "günümüzde barışın garanti altına alınamayacağını" ve dünyanın dört bir yanındaki çatışmaların modern güvenlik sorunlarının giderek karmaşıklaşan doğasını gösterdiğini belirtmiştir.
Bölgesel konulara ilişkin olarak, Kamboçya hükümet başkanı, Phnom Penh'in sınır ötesi suçlar, uyuşturucu kaçakçılığı, insan ticareti ve çevre tahribatı gibi sınır ötesi zorlukların ele alınmasında komşu ülkelerle işbirliğine olan bağlılığını teyit etti.
Kamboçya Başbakanı, ekonomik açıdan bakıldığında, dayanıklı ve yakından entegre bir ASEAN ekonomisi inşa etmenin stratejik bir gereklilik olduğunu belirtti. Giderek daha fazla karşılıklı bağımlı hale gelen bir dünyada hiçbir ülke tek başına tüm kalkınma ihtiyaçlarını karşılayamaz.
ASEAN'ın nihai hedefi, halkının yaşam kalitesini iyileştirmek, güvenliğini, refahını ve kalkınma fırsatlarını sağlamak olmalıdır.
Laos Başbakanı Sonexay Siphandone, Afrika Forumu'nun (AFF) ülkelerin görüş alışverişinde bulunmaları ve ortaya çıkan bölgesel ve küresel zorluklara yönelik ortak yaklaşımlar aramaları için önemli bir platform haline geldiğini değerlendirdi.
Laos Başbakanı Sonexay Siphandone, 2024 yılında ASEAN Dönem Başkanlığını üstlendikleri dönemi hatırlatarak, ortak zorluklara yanıt verirken dayanışma ve birliği güçlendirmenin önemini daha önce de vurguladığını belirtti. Bu, ASEAN için bugüne kadar acil bir görev olmaya devam etmektedir.
Dünya, büyük güçler arasındaki artan stratejik rekabet, uzayan jeopolitik gerilimler ve özellikle Orta Doğu'daki çatışmalarla birlikte hızlı ve karmaşık değişimlere tanık oluyor; bu durum küresel enerji ve gıda güvenliğini doğrudan etkiliyor.
Bu bağlamda, ASEAN'ın birliğini korumaya, direncini güçlendirmeye ve ASEAN'ın temel ilkeleri ve yaklaşımlarına dayalı merkezi rolünü geliştirmeye devam etmesi gerektiğinin altını çizdi. Aynı zamanda, ASEAN'ın ortaya çıkan zorluklara yanıt verme kapasitesini artırması, istişare, iş birliği ve önleyici diplomasi için güvenilir bir platform olmaya devam etmesini sağlaması ve böylece zorlukları fırsatlara dönüştürmesi gerektiğini vurguladı.
Laos Başbakanı, ASEAN'ın özellikle dijital teknoloji ve yapay zeka (YZ) bağlamında yeni trendlere uyum sağlamak için kapsamlı öz yeterliliğini güçlendirmesi gerektiğinin altını çizdi.
Laos Başbakanı, ASEAN içinde karayolu, su yolu, deniz ve hava yolu bağlantılarının yanı sıra enerji ağları, lojistik ve ilgili altyapının geliştirilmesi de dahil olmak üzere kapsamlı entegrasyon ve bağlantının teşvik edilmesi gerektiğini belirtti. Vientiane-Hanoi otoyolu ve Doğu-Batı Ekonomik Koridoru boyunca Laos-Vietnam demiryolu projesi gibi stratejik bağlantı projelerinden bahseden Başbakan, bunların bölgedeki ticareti artırmak, tedarik zincirlerini sürdürmek ve halklar arası etkileşimi geliştirmek için önemli itici güçler olduğunu söyledi.
ASEAN'ın "stratejik varlıklarından" faydalanması gerekiyor.
Tayland Başbakanı Anutin Charnvirakul, dünyanın giderek parçalanması, stratejik rekabetin yoğunlaşması, küresel tedarik zincirlerinin sayısız aksama ile karşı karşıya kalması ve teknolojinin benzeri görülmemiş bir hızla gelişmesi nedeniyle ASEAN'ın kritik bir dönüm noktasında olduğunu belirtti.
Tayland Başbakanı, dünyanın birçok bölgesinde istikrarsızlık ve kargaşa yaşanırken, ASEAN'ın küresel ölçekte en istikrarlı bölgelerden biri olma potansiyeline sahip olduğunu ve bu durumun, güvenli ve istikrarlı bir kalkınma ortamı arayan yatırım akışları için cazip bir destinasyon haline getirdiğini belirtti.
Bu potansiyeli gerçekleştirmek için ASEAN'ın, son yarım yüzyılda birliğin başarısına katkıda bulunan "stratejik varlıklarından" yararlanması gerekiyor. Taylandlı liderlere göre, ulusal çıkarları bölgesel çıkarlarla uyumlu hale getirme yeteneği, ASEAN'ın istikrarı korumasına, iç dayanışmayı güçlendirmesine ve birçok büyük güç için tercih edilen bir ortak haline gelmesine yardımcı olan temel unsurdur.
Büyük güçler arasındaki rekabet yoğunlaşsa bile, ASEAN'ın uçurumu genişletmek yerine daha fazla birlikteliği teşvik etmesi gerekiyor. Tayland Başbakanı, ASEAN'ın başarısının konferans sayısı veya kabul edilen bildiri sayısı ile değil, güvenlik, refah ve insanların geleceğe olan güven düzeyi ile ölçülmesi gerektiğini belirtti.
ASEAN'ın tam üyesi olarak ilk kez AFF'ye katılan Timor-Leste Başbakanı Xanana Gusmão, ASEAN'ın diyalog, iş birliği ve farklılıkları uzlaştırma yeteneği konusunda örnek teşkil etmeye devam ettiğini vurguladı. Tarih, kültür ve kurumlardaki bu çeşitlilik, ASEAN'ın bölgede barış ve istikrarı korumasına yardımcı olan bir güç kaynağı haline gelmiştir.
Doğu Timor Başbakanı, ASEAN'ı dayanışmayı teşvik etmeye, uluslararası hukuku savunmaya ve giderek kutuplaşan bir dünyada barışın sesi olmaya çağırdı. Egemenliğe saygı, uzlaşma, anlaşmazlıkların barışçıl çözümü ve ASEAN'ın merkezi rolü gibi temel ilkelerin korunmaya ve teşvik edilmeye devam edilmesi gerektiğini vurguladı.
Filipinler Cumhurbaşkanı Ferdinand Marcos Jr., 2026 ASEAN Dönem Başkanlığı sıfatıyla foruma gönderdiği video mesajında, Vietnam'ın AFF'yi düzenleme girişimini ve 2026 ASEAN Dönem Başkanlığı'nın temasıyla birçok benzerlik taşıyan "Birlikte Ortak Bir Geleceğe Doğru" temasını takdirle karşıladı.
Başkan Marcos'a göre, küresel dalgalanmalar artık teorik konular olmaktan çıkıp, yükselen enerji ve gıda fiyatları, ticaret aksamaları ve insanların karşı karşıya kaldığı riskler yoluyla ASEAN vatandaşlarının yaşamlarını doğrudan etkiliyor. Bu bağlamda, ASEAN'ın birliğini koruması, merkezi rolünü güçlendirmesi, diyaloğu geliştirmesi, zorlukları önceden tahmin etmesi ve giderek karmaşıklaşan sorunlara etkili bir şekilde yanıt vermek için eylemleri koordine etmesi gerekiyor.
Filipinler Cumhurbaşkanı, enerji güvenliği, gıda güvenliği ve ASEAN vatandaşlarının güvenliği ve refahının sağlanmasının bölge için acil öncelikler olduğunu belirtti. ASEAN'ın temel malların akışını sürdürmesi, tedarik zincirlerinin dayanıklılığını güçlendirmesi, bilgi paylaşımını teşvik etmesi ve ASEAN vatandaşları dış krizlerden tehlikeye düştüğünde zamanında müdahale mekanizmalarına sahip olması gerekiyor.
Ayrıca ASEAN'ın ekonomik dönüşümün yeni bir aşamasına girdiğini ve kalkınma modellerinin jeoekonomik parçalanmaya, teknolojinin etkisine, iklim baskılarına ve daha kapsayıcı bir büyüme ihtiyacına uyum sağlamasını gerektirdiğini belirtti.
Kaynak: https://vietnamnet.vn/thu-tuong-thai-lan-thanh-cong-cua-asean-khong-o-so-luong-cuoc-hop-hay-van-kien-2524102.html
